Zabawka edukacyjna a pomoc dydaktyczna – czym się różnią?
Nie każda zabawka określana jako edukacyjna rzeczywiście pomaga realizować konkretny cel zajęć. Kolorowe elementy, dźwięki czy atrakcyjne opakowanie mogą przyciągać uwagę, ale nie one decydują o przydatności produktu w przedszkolu.
W Juniora.pl zwracamy uwagę przede wszystkim na to, do jakiej aktywności zachęca dana pomoc. Materiał może służyć do liczenia, nazywania, porównywania, sortowania, ćwiczenia sprawności dłoni albo rozmowy o emocjach. Liczy się więc nie tylko wygląd produktu, lecz również to, jak można wykorzystać go podczas zajęć.
Przed zakupem warto zastanowić się, czego dziecko nauczy się podczas tej zabawy. Do jakiego ćwiczenia będzie można wykorzystać daną pomoc? Czy posłuży wyłącznie przez kilka minut, czy będzie można wrócić do niej także przy innych okazjach?
Z naszego doświadczenia wynika, że właśnie te pytania najlepiej pomagają odróżnić chwilowo atrakcyjny gadżet od materiału, który rzeczywiście przyda się nauczycielowi.
Jak określić cel edukacyjny pomocy dydaktycznej w przedszkolu?
Jedne materiały pomagają rozwijać mowę, inne pamięć, koncentrację, sprawność dłoni albo rozumienie emocji. Nie każda pomoc musi wspierać wszystkie obszary rozwoju jednocześnie. Ważniejsze jest to, aby nauczyciel wiedział, dlaczego sięga po konkretną pomoc i jakie umiejętności chce dzięki niej ćwiczyć.
W zależności od potrzeb grupy można wybierać materiały wspierające:
- rozwój mowy i budowanie wypowiedzi,
- rozpoznawanie emocji i sytuacji społecznych,
- pamięć, uwagę i logiczne myślenie,
- naukę liczenia oraz zauważanie rytmów,
- sprawność dłoni i przygotowanie do pisania,
- percepcję wzrokową i słuchową,
- współpracę, czekanie na swoją kolej i przestrzeganie zasad.
Nie oznacza to jednak, że do każdej umiejętności trzeba kupować osobny zestaw. Wiele dobrze zaprojektowanych pomocy łączy kilka obszarów rozwoju. Dopasowywanie ilustracji może jednocześnie ćwiczyć spostrzegawczość, pamięć i nazywanie, a układanie sekwencji wspiera koncentrację, myślenie logiczne i przygotowanie do późniejszej nauki czytania.
Im łatwiej określić cel danej pomocy, tym prościej włączyć ją do planu zajęć i obserwować postępy dzieci.
Jak wspierać samodzielność dziecka? Wybieraj angażujące materiały
Najlepiej sprawdzają się materiały, które pozwalają dziecku rzeczywiście działać: sprawdzać różne możliwości, poprawiać błędy i samodzielnie dochodzić do odpowiedzi. Nauczyciel nadal pełni ważną rolę, ale nie musi prowadzić przedszkolaka przez każdy kolejny ruch. Czasem wystarczy krótka prezentacja, pytanie albo niewielka podpowiedź.
Takie materiały ułatwiają również organizację pracy całej grupy. Gdy nauczyciel zajmuje się kilkorgiem przedszkolaków, pozostałe dzieci mogą korzystać z pomocy, których zasady już znają. Dlatego dobrze, gdy są one czytelne, zrozumiałe i nie wymagają ciągłego objaśniania.
Stopniowanie trudności – jak z jednej pomocy tworzyć coraz trudniejsze zadania?
Poziom ćwiczenia można zmieniać bez sięgania po kolejny zestaw. Czasem wystarczy zwiększyć liczbę elementów, ukryć wzór, zmienić sposób prezentacji albo inaczej sformułować polecenie.
Na początku dziecko może dopasowywać dwa elementy leżące obok siebie. Później wybiera je z większego zbioru, układa według wskazanej zasady, a następnie próbuje odtworzyć układ z pamięci. Podobnie można pracować z kartami obrazkowymi: najpierw nazywać ilustracje, później ustalać ich kolejność, a na końcu tworzyć własną opowieść.
W Juniora.pl szczególnie cenimy pomoce, które nie kończą swojej roli po jednym ćwiczeniu. Nauczyciel może wracać do nich wielokrotnie i stopniowo zwiększać wymagania, angażując pamięć, koncentrację, wyobraźnię lub logiczne myślenie.
Wielofunkcyjne pomoce dydaktyczne do przedszkola – jak zyskać więcej możliwości zabawy?
Najdłużej służą zwykle te materiały, które można wykorzystać na więcej niż jeden sposób. Dzieci nie nudzą się nimi tak szybko, a nauczyciel może dopasować zadanie do wieku, potrzeb i możliwości grupy. Dobrym przykładem są karty obrazkowe i kolorowe liczmany.
Zestaw kart obrazkowych może posłużyć do:
- nazywania przedmiotów, postaci i czynności,
- dzielenia ilustracji na kategorie,
- ćwiczenia pamięci i spostrzegawczości,
- układania prostych oraz bardziej rozbudowanych historyjek,
- rozmowy o emocjach i codziennych sytuacjach,
- rozwijania słownictwa i budowania zdań.
Wizualizacja zabawy dzieci w przedszkolu z wykorzystaniem kart obrazkowych
Kolorowe liczmany można natomiast wykorzystać do:
- przeliczania elementów,
- porównywania liczebności zbiorów,
- tworzenia prostych rytmów i sekwencji,
- odwzorowywania układów,
- nauki kolorów i kształtów,
- ćwiczenia logicznego myślenia oraz koncentracji.
Wizualizacja ćwiczeń z wykorzystaniem liczmanów, układanek i elementów do sortowania
Nie trzeba więc zapełniać sali kolejnymi pudełkami, aby zajęcia były różnorodne. Czasem wystarczy inaczej wykorzystać materiały, które dzieci już znają.
Przeglądając pomoce dydaktyczne dla przedszkoli, warto więc patrzeć nie tylko na opis podstawowej zabawy. Dobrze zastanowić się również, jakie dodatkowe ćwiczenia można przeprowadzić z wykorzystaniem tych samych elementów.
Jak dobrać materiały edukacyjne do wieku i potrzeb przedszkolaków?
Wiek podany na opakowaniu jest pomocną wskazówką, ale nie powinien być jedynym kryterium wyboru. Dzieci rozwijają się w różnym tempie, dlatego nawet w jednej grupie jedno może potrzebować więcej czasu, inne prostszego polecenia, a jeszcze inne dodatkowej podpowiedzi.
Jak zwracamy uwagę na blogu Juniora.pl:
„Dla maluchów wybieraj materiały duże, o prostej formie, które ćwiczą chwyt i koncentrację. Starszaki potrzebują już wyzwań: porównywania, planowania i budowania bardziej złożonych sekwencji. Najważniejsze jest to, aby materiał nie był ani zbyt trudny, ani zbyt łatwy, bo tylko wtedy rzeczywiście angażuje dziecko i wspiera jego rozwój”.
Źródło: „Jakie pomoce dydaktyczne wybrać do kącików tematycznych w przedszkolu?”, blog Juniora.pl
Najważniejsze, aby sposób prowadzenia zajęć nie podkreślał różnic między dziećmi ani nie wywoływał presji związanej z tempem pracy. Jedno dziecko może potrzebować dodatkowej podpowiedzi, inne większej liczby powtórzeń, a jeszcze inne spokojniejszego miejsca do wykonania zadania. Każde powinno mieć możliwość pracy na miarę swoich możliwości i zauważania własnych postępów.
Bezpieczne pomoce dydaktyczne do przedszkola – co sprawdzić przed zakupem?
Przed zakupem dobrze przyjrzeć się kilku praktycznym kwestiom:
- czy elementy są dostosowane do wieku dzieci,
- czy nie mają ostrych krawędzi ani łatwo odrywających się części,
- czy wielkość elementów jest bezpieczna dla młodszych przedszkolaków,
- czy materiał jest solidny i odporny na intensywne użytkowanie,
- czy pomoc można łatwo wyczyścić,
- czy zestaw ma pudełko, woreczek lub przegródki,
- czy wszystkie części można wygodnie przechowywać.
W przedszkolu z jednego zestawu korzysta wiele dzieci, dlatego trwałość, możliwość czyszczenia i wygodne przechowywanie są równie ważne jak sam pomysł na zabawę.
Praca indywidualna i grupowa w przedszkolu – jak dopasować materiały?
Niektóre pomoce są przeznaczone głównie do pracy indywidualnej, inne najlepiej działają w parze lub niewielkiej grupie. W przedszkolu potrzebne są oba rodzaje.
Podczas samodzielnego działania dziecko może skupić się na zadaniu i pracować w swoim tempie. Zabawa grupowa uczy natomiast słuchania innych, przestrzegania ustalonych reguł, czekania na swoją kolej i radzenia sobie z przegraną.
Wybierając grę dla całej grupy, warto sprawdzić, czy dzieci nie czekają zbyt długo na wykonanie swojego ruchu. Im młodsza grupa, tym ważniejsze jest szybkie tempo i zaangażowanie wszystkich uczestników. Czasami lepiej podzielić dzieci na kilka mniejszych zespołów niż prowadzić jedną rozgrywkę dla całej sali.
Wizualizacja: Dziewczynka skupiona na pracy indywidualnej przy stoliku w sali przedszkolnej
Ile pomocy dydaktycznych potrzebuje sala przedszkolna? Zasada „mniej znaczy więcej”
Duża liczba materiałów nie gwarantuje ciekawszej zabawy. Jeżeli wszystkie pomoce są stale dostępne, dzieci mogą przechodzić między nimi bez dłuższego skupienia i szybko tracić zainteresowanie. Część materiałów można na pewien czas schować, a po kilku tygodniach wrócić do nich z nowym pomysłem na zabawę. Znana pomoc dydaktyczna odzyskuje wtedy świeżość, a nauczyciel nie musi nieustannie kupować kolejnych produktów.
O jakości zajęć nie decyduje więc liczba pudełek, lecz sposób wykorzystania ich zawartości. Dobra pomoc zostawia miejsce na pomysły dziecka, pasuje do możliwości grupy i nie kończy swojej roli po jednym ćwiczeniu. Dzięki temu rzeczywiście przydaje się w codziennej pracy, zamiast szybko trafić na dno szafy.
Szukasz materiałów, które można dopasować do wieku, potrzeb i sposobu pracy grupy? Sprawdź pomoce dydaktyczne dostępne w Juniora.pl i wybierz zestawy, które sprawdzą się podczas różnych zajęć w przedszkolu.